دولت پاکستان و ناترازی میان اعتبار بین‌المللی و داخلی

در روزهایی که پاکستان تلاش دارد خود را به عنوان لنگرگاه امنیت منطقه معرفی کرده و توافق مکه می‌تواند نقشی بدیع را برای این کشور در منطقه خاورمیانه و حتی در سطح جهانی بازتعریف کند؛ به نظر می‌رسد شرایط سیاسی در داخل این کشور در مسیری کاملاً متفاوت از موقعیت بین‌المللی آن در حال حرکت است. در این راستا اوضاع داخلی پاکستان در روزهای اخیر تا بدان حد به هم ریخته است که حزب تحریک انصاف، جناح اصلی مخالف دولت، در کنایه‌ای سنگین به شهباز شریف و عاصم منیر توصیه می‌کند به‌جای سفرهای پشت سرهم از کشوری به کشور دیگر برای حل چالش‌های جهانی، تمرکز خود را بر مشکلات داخلی کشور بگذارند. این مشکلات را می‌توان در سه محور مورد توجه قرار داد.
الف) چالش پایدار و فزاینده تروریسم؛ در نخستین و احتمالاً مهم‌ترین وجه، پاکستان با چالش بادوام‌ و تصاعدی تروریسم روبه‌رو است. تنها در هفته گذشته چندین حمله بزرگ تروریستی در مناطق مختلف پاکستان انجام گرفته که واقعه کوهات در ایالت خیبرپختونخواه (با دست‌کم ۱۲ کشته) و ربایش یا قتل ده‌ها نفر در ایالت بلوچستان بخشی از آن محسوب می‌شود. همین وضعیت سبب شده براساس ارزیابی برخی نهادهای بین‌المللی، پاکستان در صدر فهرست کشورهای متأثر از تروریسم قرار گیرد. در حالی که دولت اسلام‌آباد می‌کوشد نقش محرک‌های خارجی مانند هند و طالبان را در این زمینه پررنگ کند، اما برخی، تداوم و افزایش تحرکات تروریستی را بیش از همه با ماهیت حکومت‌داری در این کشور مرتبط می‌دانند.
ب) تقابل دولت و نظامیان با اپوزیسیون سرسخت سیاسی؛ شاید کمتر کسی فکر می‌کرد با گذشت بیش از چهار سال از برکناری و زندانی شدن عمران‌خان و باوجود تلاش‌های بی‌وقفه دولت برای فروپاشی حزب سیاسی تحریک انصاف، نخست‌وزیر سابق و حامیانش همچنان مهم‌ترین چالش سیاسی این کشور را رقم بزنند. فراخوان اخیر حزب تحریک انصاف برای راهپیمایی سراسری در روز ۴ اکتبر (۱۲ مهرماه) دولت و نظامیان را در موقعیت بسیار دشواری قرار داده است. در ایالت خیبرپختونخواه که حزب تحریک انصاف اداره آن را در اختیار دارد، دولت مرکزی درباره امکان انحلال دولت ایالتی و تفویض اختیارات به سطح فرمانداری هشدار داده است. در بلوچستان هم دولت ماده ۱۴۴ قانون را که به منع حمل سلاح، برگزاری اجتماعات و پوشاندن صورت در اماکن عمومی اختصاص دارد، به مدت ۳۰ روز فعال کرده است. اقدام‌های بازدارنده دیگری همچون ایجاد موانع در خیابان‌های اسلام‌آباد و دیگر شهرهای مهم هم تدارک دیده شده است، اما به نظر نمی‌رسد هیچ‌کدام از این تهدیدها و اقدام‌ها بتواند راهکاری مؤثر برای پایان دادن به این چالش دوام‌دار سیاسی فراهم کند.
ج) تحولات اخیر در ساختار نظام سیاسی پاکستان؛ در میانه همه این چالش‌ها، دگرگونی‌های اخیر در نظام سیاسی پاکستان را باید قوز بالای قوز تعبیر کرد. تخصیص اختیارات فوق‌العاده به فرمانده ارتش، ژنرال عاصم منیر، کمرنگ شدن نقش مجلس در تصمیمات سیاسی و از بین رفتن استقلال قوه قضائیه، همگی مواردی هستند که ماهیت نظام سیاسی پاکستان را با تحولی بنیادین روبه‌رو کرده‌اند. آصف درانی، سیاستمدار کهنه‌کار و نماینده ویژه سابق پاکستان در افغانستان، به‌تازگی با انتشار یادداشتی درباره پیامدهای این نوع حکومت‌داری هشدار داده است: «حمایت خارجی نمی‌تواند توجیه تمام ناکامی‌های داخلی پاکستان باشد. تروریسم در محیطی رشد می‌کند که مردم احساس می‌کنند از نظر سیاسی بیگانه و از جنبه نمادین رها شده‌اند. مردم درگیر مناقشه اغلب احساس می‌کنند دولت تنها در زمان عملیات‌های امنیتی یا مواقع اضطراری حضور پیدا می‌کند، اما آن‌ها به چیزی دائمی‌تر نیاز دارند؛ نظام قضایی، آموزش، مراقبت‌های بهداشتی، اشتغال و حضور نمایندگان سیاسی معتبر».